.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In dit hoofdstuk:

 

Kinderen met verschillende problemen

Welke probleemstelling is er?

Waarom dit programma?

Hoe kom je toe aan deze positieve veranderingen?

Voor wie is het programma bedoeld?

 

 

Kinderen met verschillende problemen

 

In het werk dat ik doe met een reguliere groep kinderen zie ik dat er kinderen zijn die opvallen met hun gedrag. Opvallen in de groep doordat er meestal geconstateerd wordt dat andere kinderen en/of de begeleiding last heeft van dat gedrag. Om zulk gedrag te verminderen is er een strategie nodig die ervoor zorgt dat kinderen met opvallend gedrag zich beter staande kunnen houden in de maatschappij die erg gericht is op “normaal” gedrag. Kinderen mogen in deze maatschappij niet te veel verschillen van elkaar. Daarom denk ik dat het belangrijk is om dit probleem eens onder de loep te nemen. Ik wil een antwoord vinden voor dit probleem.

Je kunt je wel voorstellen dat als een kind snel gefrustreerd is, het ook sneller boos wordt en de frustratie dan afreageert op andere kinderen of spullen. Maar het kan ook zijn dat een kind opvalt in gedrag doordat het zich erg snel terug trekt en onzichtbaar wil zijn. Ook hier moet een begeleider van kinderen alert op zijn. En zoals de universele rechten van het kind al zegt, een kind heeft recht op een goede en gezonde omgeving, waar het op een veilige manier kan opgroeien. Dit kan bijvoorbeeld in de kinderopvang of op scholen als deze de goede voorwaarden scheppen.

Waar gaat het dan om? Het gaat om een groep kinderen die verschillende problemen hebben en dus op een individuele manier aangepakt dienen te worden. Kinderen die snel gefrustreerd zijn, kinderen die last hebben van ADD of ADHD. Kinderen die, doordat ze gepest worden bepaald gedrag vertonen. Kinderen die een aan autisme verwante stoornis hebben of een gedragsstoornis. Ook kinderen waarvan de indruk bestaat dat ze slachtoffer zijn van kindermishandeling. En zo kun je er nog wel een paar noemen.

Maar…. Zo kun je zeggen… Je mag toch geen diagnoses stellen? Nee dat mag niet en dat hoeft ook niet. Door de juiste vragen te stellen kun je iets aan het gedrag doen die verschillende oorzaken hebben. Oplossingen van verschillende oorzaken hebben soms een gemene deler, en die gemene deler kun je gebruiken in een programma.

De vraag kwam bij me op: Hoe zou ik het voor begeleiders van kinderen gemakkelijk kunnen maken om dit probleem te kunnen zien om daarna het probleem op een vrij eenvoudige manier aan te kunnen pakken. Het grote probleem waar ik tegen aan liep was dat begeleiders vaak niet objectief genoeg zijn om het probleem duidelijk te kunnen zien. En als je het probleem niet duidelijk ziet dan kun je ook geen (juiste) oplossing bedenken voor het probleem waardoor het probleem aanhoud. Ik denk daarom aan een vragenformulier dat ingevuld kan worden en de begeleiders van kinderen dwingt om objectief te moeten zijn.

Na die constatering moest er ook nog op een eenvoudige manier een plan van aanpak gemaakt kunnen worden. Dus de vraag die ik me stelde was: “Hoe moet ik met kinderen met opvallend gedrag om gaan?

 

Welke probleemstelling is er?

 

Om nu een groep kinderen waaronder een of enkele kinderen met opvallend gedrag rustig te krijgen zijn er twee dingen van belang.

Ten eerste moet het kind met opvallend (hinderlijk) gedrag geholpen worden zodat het beter kan functioneren in de groep en zorgen dat de groep daar minder last van heeft.

Ten tweede moet er gezorgd worden dat de reguliere groep kinderen meer begrip op kan brengen voor kinderen met opvallend gedrag. Dat is niet zo eenvoudig als het lijkt. Om een grote groep kinderen begrip te laten krijgen voor een ander kind dat hinderlijk gedrag vertoond zal het betreffende kind (met opvallend gedrag) zich veel in moeten spannen om zijn of haar gedrag aan te passen. Enig resultaat moet snel te zien zijn. Het is gemakkelijker om een groep kinderen uit te leggen dat het betreffende kind zijn/haar best doet en dat enige tijd nodig is om een beter resultaat te bereiken dan als je een groep moet uit leggen dat een kind anders is (basta). Als er geen uitleg komt vanuit de begeleiding dan zal de groep nooit begrip op kunnen brengen voor kinderen die anders zijn.

 

Waarom dit programma?

 

Om deze vraag te kunnen beantwoorden zal ik nog verder in gaan op mijn motivatie om een programma te ontwikkelen voor begeleiders van kinderen met opvallend gedrag en hen te helpen om op een objectieve manier een plan van aanpak te maken zodat zij deze kinderen op een juiste manier kunnen helpen.

 

De reden om een programma op te stellen is dat deze maatschappij steeds minder financiële middelen (over) heeft waardoor speciale scholen minder kinderen aannemen. De kinderen met opvallend gedrag die daardoor naar het regulier onderwijs gaan, vallen daardoor tussen wal en schip. Om dit gat te vullen wil ik een aanzet geven om deze kinderen te helpen. Deze kinderen hebben het recht om goed onderwijs te volgen, evenals de reguliere kinderen die in een klas of groep zitten met kinderen met opvallend gedrag. Ook in de kinderopvang en andere instanties die met kinderen werken zal er een omslag in denken moeten komen om deze kinderen op een adequate manier op te vangen zonder dat de reguliere groep kinderen er te veel hinder van zal ondervinden. Er zal minder op de korte termijn gedacht moeten worden (meteen straffen) en meer op de lange termijn (kinderen helpen , duidelijkheid en structuur geven). Dit om deze kinderen zo goed mogelijk op te kunnen vangen en een goede basis te geven zodat ze in volwassenheid goed in de maatschappij kunnen functioneren.

 

Ik probeer omgangsvormen die bij specifieke gedragingen van verschillende aandoeningen horen samen te brengen. Bijvoorbeeld: een kind laat gedrag zien dat ADHD specifiek is, maar daarnaast ook gedrag dat op een vorm van een autistische stoornis lijkt. Er is in het verleden beschreven wat er bij specifieke stoornissen aan gedragingen opvallen, maar ook hoe je bij specifieke stoornissen op het kind kunt reageren, dus … wat de meest algemeen aangenomen omgangsvormen zijn. Bijvoorbeeld hoe je met een kind dat ADHD heeft om kunt gaan.

Als een kind zowel een vorm van ADHD als ook een (soms mildere vorm) van een autistische stoornis heeft (of omgekeerd) dan kan een combinatie van omgangsvormen die te maken hebben met zowel autisme als ADHD helpen. Het kind kan met zulke omgangsvormen leren om met zijn/haar aandoening om te gaan. De omgangsvorm die ik beschrijf en in een programma heb gevat, gaat uit van de meest voorkomende aandoeningen die bij kinderen voorkomen. Er wordt rekening gehouden met gedragingen die verband houden met: (in willekeurige volgorde) ADHD, vormen van autisme, gedragsstoornissen zoals CD of ODD, pesten, frustraties, kindermishandeling, agressie en depressie.

 

Het is dus belangrijk om het kind zodanig te begeleiden dat eerst het onderliggende probleem zo veel als mogelijk opgelost wordt om daarna het kind te leren “om zo normaal als mogelijk” in de groep te functioneren. Daarom zal eerst het probleem van het kind aangepakt moeten worden. Het gaat hier dus niet om diagnoses die gesteld worden maar om het gedrag zelf. Het kind moet in staat worden gesteld om zelf zijn/haar probleem op te kunnen lossen óf om handvaten te krijgen om met de situatie beter te leren om gaan.

Soms heb je binnen no time succes en in andere situaties heb je een langere adem nodig als het probleem hardnekkiger is of als het kind moeilijker (nieuw) gedrag aan kan leren. Bij een kind met een hardnekkig probleem kun je proberen om het kind gereedschap aan te rijken dat het mogelijk maakt om met andere kinderen en volwassenen om te kunnen gaan. Is een kind bijvoorbeeld (licht) autistisch dan kun je van het kind natuurlijk niet verwachten dat het autisme over gaat. Je kunt echter wel het kind aanleren hoe het met zijn/haar handicap om kan gaan zodat het later in de maatschappij beter kan functioneren. Hierdoor zal de groep en het betreffende kind met ongewenst gedrag veel rustiger op elkaar reageren waardoor de rust in de groep zo veel als mogelijk gewaarborgd kan wordt. Deze aanpak produceert een win, win, win situatie. (rust voor het betreffende kind, rust voor de reguliere groep en rust voor de pedagogisch medewerkers/docenten e.d.) Hierbij is begrip naar elkaar toe erg belangrijk.

 

Omdat in het verleden het taboe was om over aandoeningen te praten met anderen zoals ouders en collega’s, laat staan met andere kinderen in de reguliere groep, was er ook erg weinig begrip in de groep en stond het kind met opvallend gedrag er alleen voor. Door niet de nadruk te leggen op de aandoening maar op het gedrag in een gesprek met de groep, waar ik werkte, kon ik daar met de groep beter over praten. De reguliere groep had eerder begrip voor het kind dat duidelijk zijn/haar best deed om het gedrag, dat bij het betreffende kind opviel, aan te passen dan voorheen.

Door deze specifieke aanpak kon het kind met opvallend gedrag snel en doeltreffend ten goede veranderen. Het hinderlijke gedrag werd steeds minder ernstig en dat kon ik weer beter uitleggen aan de reguliere groep kinderen. Er werd meer begrip getoond voor deze kinderen die weliswaar anders waren maar dan met minder hinderlijk gedrag. Ik kon dit uitleggen aan de groep kinderen door te zeggen dat de hersenen van iedereen anders zijn en dat het ene kind meer moeite heeft met het ene probleem en het andere kind meer moeite heeft met het andere probleem. Iedereen is immers anders. Door deze uitleg kon ik begrip kweken bij de kinderen die te maken hadden met het kind met opvallend gedrag.

 

Hoe kom je toe aan deze positieve veranderingen?

 

Ten eerste moeten de kinderen die opvallend gedrag vertonen op een objectieve manier geobserveerd worden. Ook moet er een plan van aanpak gemaakt worden waardoor je het kind op een zodanige manier kunt begeleiden dat er een win,win situatie kan ontstaan voor zowel het betreffende kind als de reguliere groep.

Veel begeleiders betrekken hun eigen kind zijn in het oordeel over deze kinderen. Er wordt bijvoorbeeld gezegd: “Ik was ook zulk kind dus zal er dat wel met het kind aan de hand zijn” (toen de begeleider/ster kind was waren ook zijn/haar hersenen nog niet voldoende ontwikkeld om te kunnen begrijpen wat er precies speelde) of  “mijn ouders reageerde op deze manier dus doe ik dat ook omdat dit voor mij ook goed was” Hiermee kun je dan tegenwerpen dat het betreffende kind in een heel andere situatie op groeit, maar het geeft aan dat een waardeoordeel heel dicht op de tong ligt bij veel begeleiders. Dit durf ik te zeggen omdat ik dit veel ben tegengekomen, ik heb zelf weinig mensen gesproken die (voor 100%) objectief konden zijn. Bij het observeren van kinderen met opvallend gedrag hoorde ik regelmatig woorden als “stiekem” en “lastig” of “hij doet dat expres”. Je kunt per definitie niet weten wat er in het hoofd van iemand anders om gaat, dus ook niet in het brein van kinderen met opvallend gedrag.

Wat ook meespeelt, is het gegeven dat veel begeleiders geen weet hebben van de hersenen van kinderen die nog volop in ontwikkeling zijn. Het kind kan daarom soms bepaalde gedragingen vertonen die te maken hebben met de ontwikkeling (of het gebrek daaraan) van de hersenen.

Het gedrag dat je ziet bij kinderen met opvallend gedrag kan ook te maken hebben met de omgeving van het kind. Zoals het gedrag van ouders, leerkrachten, pedagogisch medewerkers enz.

 

Een voorbeeld:

 

 

 

 

Een kind is heel snel gefrustreerd en daardoor snel boos (agressief). Als iemand daar boos op reageert, zal het betreffende kind nog veel erger boos worden als wanneer iemand daar rustig op reageert. Dit komt omdat het kind dat gefrustreerd is zichzelf vaak straft (het wordt boos op zichzelf) en de daarop volgende boosheid van een begeleider maakt het dan veel erger.

 

 

 

Omdat veel begeleiders nooit geleerd hebben om op een objectieve manier te observeren en te rapporteren hebben velen onder hen een waardeoordeel over deze kinderen. (Naar mijn persoonlijke bevindingen) Dit heeft vaak tot gevolg dat met de betreffende kinderen verkeerd omgegaan wordt. Om een beoordeling te kunnen geven van een kind met opvallend gedrag is een programma belangrijk dat je dwingt om objectief te zijn. Om te voorkomen dat begeleiders niet objectief in hun beoordeling zijn heb ik het programma “specifieke omgangsvormen voor kinderen met opvallend gedrag” ontwikkeld. Dit voorkomt dat er onnodig een verkeerd beeld van betreffende kinderen wordt geschetst met als resultaat een begeleiding die contraproductief is.

 

Als, in mijn programma,  de vragenlijst eenmaal is ingevuld dan wordt er automatisch een plan van aanpak aangemaakt zodat een waardeoordeel onmogelijk wordt. Als er gebruik wordt gemaakt van deze lijst met objectieve vragen dan wordt er geen waardeoordeel gegeven over het kind en kan er gekeken worden wat je kunt doen bij bepaald (aanhoudend) gedrag van een kind en kun je zonder verdere kennis van de materie het kind toch goed begeleiden. En dát is nu juist mijn bedoeling. Een grote groep mensen die met kinderen werken een handvat geven om met kinderen met opvallend gedrag om te kunnen gaan, zonder dat daarvoor veel kennis nodig is. Het is de bedoeling, dat het invullen van dit formulier erg laagdrempelig is zodat de weerzin om op een goede manier met deze kinderen om te gaan zo klein mogelijk wordt.

 

Voor wie is het programma bedoeld?

 

Dit programma kan gebruikt worden in de kinderopvang (BSO), op scholen en andere instellingen die met personeel werken die het moeilijk vinden om met kinderen met opvallend gedrag om te gaan. De keuze van deze leeftijdscategorie heeft te maken met het feit dat bij kinderen onder de 4 jaar het gedrag minder duidelijk naar voren komt en dus moeilijker te zien is waar het kind moeite mee heeft. Bij kinderen vanaf 13 jaar treedt de puberteit in waardoor het opvallende hinderlijke gedrag niet altijd te wijten is aan een specifieke aandoening, het hinderlijke gedrag kan ook aan de puberteit liggen.

 

Hoewel ik probeer om zo volledig mogelijk te zijn kan het toch nog voorkomen dat het gedrag van betreffend kinderen zó complex is dat een nadere aanpassing mogelijk op zijn plaats is. Hiervoor is dan ook de meer gespecialiseerde hulp nodig.

 

Als u op de link Downloads klikt kunt u het programma “Specifieke omgangsvormen voor kinderen met opvallend gedrag.xlsx” downloaden. Dit programma werkt in Excel.

 

 

 

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: D:\My Web Sites\mysite\Files\Tieneropvang\Tieneropvang een nieuw concept\Graphics\pijl.gif